Các em học sinh Trường THPT Tân Trào hào hứng tham gia chương trình "Định vị bản thân".

Khoảng trống phía sau lớp học

Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 hướng tới phát triển phẩm chất, năng lực toàn diện của học sinh. Nhà trường không chỉ truyền đạt kiến thức, mà còn có trách nhiệm giúp các em hình thành kỹ năng mềm. Trong yêu cầu đó, hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp giữ vị trí quan trọng. Thông qua các nội dung phù hợp với từng cấp học, lứa tuổi, học sinh được tham gia vào đời sống thực tiễn, rèn luyện kỹ năng, khám phá năng lực, sở thích của bản thân và từng bước hình thành nhận thức về nghề nghiệp tương lai.

Tuy nhiên, để tổ chức tốt những hoạt động này cần có đội ngũ giáo viên được bố trí phù hợp. Tại các trường học, thầy, cô giáo thực hiện hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp chủ yếu là giáo viên bộ môn, chủ nhiệm kiêm nhiệm. Nếu thiếu người hoặc phân công không hợp lý, đồng đều, môn học rất dễ thu hẹp thành những buổi sinh hoạt tập thể, tuyên truyền mang tính phong trào. Khi đó, cơ hội để các em học sinh được trực tiếp trải nghiệm và hình thành kỹ năng cũng bị hạn chế.

Hiện nay, những vấn đề học sinh phải đối mặt trong quá trình trưởng thành ngày càng đa dạng. Áp lực học tập, mâu thuẫn bạn bè, bạo lực học đường, góc nhìn đa chiều của mạng xã hội, những thay đổi tâm lý ở tuổi vị thành niên hay sự thiếu hụt kỹ năng ứng xử có thể tạo ra những tình huống mà nếu không được nhận diện sớm sẽ để lại hậu quả đáng tiếc.

Đầu tháng 9 vừa qua, vụ học sinh lớp 7 dùng vật sắc nhọn làm 5 học sinh khác bị thương xảy ra tại thành phố Hồ Chí Minh; trước đó một học sinh lớp 8 bị nhóm bạn đánh, đe dọa và ép nộp tiền trong thời gian dài xảy ra tại tỉnh Lâm Đồng đã cho thấy yêu cầu bảo đảm an toàn, tăng cường tư vấn học đường cần được rà soát, thực hiện đồng bộ, thường xuyên.

Đại tá Đào Trung Dũng, Trưởng Phòng An ninh mạng và Phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao cho biết: “Những nội dung tiêu cực trên các nền tảng mạng xã hội nếu không được nhận diện, định hướng kịp thời sẽ ảnh hưởng đến nhận thức, cảm xúc và hành vi của học sinh. Công tác tuyên truyền, giáo dục trong trường học là một trong những giải pháp giúp các em nâng cao khả năng nhận diện thông tin xấu độc, bảo vệ dữ liệu cá nhân, ứng xử có trách nhiệm trên không gian mạng và chủ động tìm kiếm sự hỗ trợ khi cần thiết.

Học sinh Trường THCS Đồng Yên tham gia hoạt động trải nghiệm ghép tranh bằng nắp chai và ống hút nước đã qua sử dụng, nhằm nâng cao nhận thức bảo vệ môi trường.

Khi giáo viên phải “kiêm” nhiều vai

Năm học 2026 - 2027, toàn tỉnh có 578 cơ sở giáo dục, hơn 17.000 nhóm, lớp với trên 500.000 học sinh từ Mầm non đến THPT. Sau sắp xếp, quy mô trường lớn hơn, nhiều trường có nhiều phân hiệu, điểm trường, học sinh tăng, địa bàn quản lý rộng hơn, nhiệm vụ giáo dục ngày càng đa dạng, khiến áp lực công việc dồn lên đội ngũ đang trực tiếp làm việc tại trường.

Một giáo viên vừa thực hiện nhiệm vụ chuyên môn, vừa đảm nhiệm công tác chủ nhiệm, hoàn thiện hồ sơ, ứng dụng công nghệ, phối hợp với phụ huynh và nhiều phần việc khác. Ở nhiều trường, giáo viên còn kiêm thêm việc giảng dạy, tổ chức nội dung trải nghiệm, hướng nghiệp cho học sinh. Dù đảm nhận nhiều nhiệm vụ, các thầy, cô giáo vẫn chủ động sắp xếp công việc, dành thời gian theo sát, nắm bắt nhu cầu và đồng hành cùng các em.

Năm học này, Trường Phổ thông Dân tộc bán trú Tiểu học và THCS Tiên Nguyên, xã Tiên Nguyên có trên 600 học sinh, trong đó hơn 500 em học bán trú. Nhà trường hiện có 37 cán bộ, giáo viên trong biên chế và 4 giáo viên hợp đồng. So với định biên, trường còn thiếu 1 giáo viên Tin học, 2 giáo viên Tiếng Anh và 3 giáo viên Văn hóa.

Đồng chí Hoàng Thị Luyệt, Phó Hiệu trưởng Trường Phổ thông Dân tộc bán trú Tiểu học và THCS Tiên Nguyên chia sẻ: “Các nội dung trải nghiệm, hướng nghiệp vẫn được duy trì theo chương trình. Tuy nhiên, khó khăn đặt ra là sự tham gia giữa các môn học chưa thật sự đồng đều. Giáo viên Tiếng Anh, Tin học hiện có thời khóa biểu khá kín do đang thiếu nhân lực, nên việc bố trí thêm thời gian tham gia các nội dung trải nghiệm còn hạn chế”.

Tương tự, tại Trường THCS Đồng Yên, có tổng số 56 cán bộ, giáo viên, nhân viên, gồm 3 cán bộ quản lý, 50 giáo viên và 3 nhân viên; tổ chức dạy học tại trường chính và phân hiệu THCS Vĩnh Phúc, với 36 lớp và 1.431 học sinh, con em đồng bào dân tộc thiểu số chiếm 74,6%. So với nhu cầu, trường còn thiếu 18 giáo viên. Do đó, việc bố trí giáo viên phải tính toán theo môn học, khối lớp và từng địa điểm giảng dạy để duy trì nền nếp và thực hiện các yêu cầu của chương trình.

Cô giáo Nguyễn Thị Huệ, giáo viên Trường THCS Đồng Yên chia sẻ: “Hiện tôi chủ nhiệm lớp 6A2, đồng thời tham gia giảng dạy môn Toán, Tin học và Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp. Tôi cũng được tập huấn, hướng dẫn để triển khai chương trình. Song hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp có đặc thù riêng, cần gắn với thực tiễn, sở thích, năng lực và định hướng tương lai của học sinh. Vì vậy, việc bảo đảm đội ngũ giáo viên đủ về số lượng, đồng bộ về cơ cấu môn học, bố trí giáo viên phụ trách hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp cần được quan tâm tương xứng”.

Phòng An ninh mạng và Phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao tuyên truyền cho học sinh Trường Phổ thông Dân tộc nội trú ATK Sơn Dương nâng cao khả năng nhận diện thông tin xấu độc trên không gian mạng.

Kiện toàn đội ngũ, đáp ứng yêu cầu mới

So với nhu cầu theo định mức và tổ chức dạy học, toàn tỉnh còn thiếu khoảng 3.693 giáo viên, trong đó, thiếu nhiều nhất ở THCS là 1.416 người, tiếp đến là mầm non là 1.133 người và tiểu học là 683 người. Sự thiếu hụt khác nhau giữa các môn học, cấp học, địa bàn, nhất là tại những trường có quy mô học sinh lớn, nhiều điểm trường, vùng sâu, vùng xa.

Trong khi đó, ở bậc THPT, hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp là một trong những nội dung giáo dục bắt buộc, với 105 tiết trong 35 tuần thực học, tương đương 3 tiết/tuần. Việc thực hiện nội dung này đòi hỏi sự tham gia của giáo viên ở nhiều môn học và sự phân công phù hợp để bảo đảm tính liên tục, thiết thực.

Em Nguyễn Phương Hà Chi, lớp 12C2, Trường THPT Tân Trào bày tỏ: “Trong quá trình học tập, em được tham gia nhiều sân chơi, hoạt động trải nghiệm và các chương trình định hướng nghề nghiệp. Qua đó, em có thêm cơ hội giao lưu, rèn luyện kỹ năng, thông tin để lựa chọn ngành học phù hợp. Em thấy đây là những điều hữu ích, giúp chúng em tự tin hơn trong việc chuẩn bị cho chặng đường sau khi tốt nghiệp THPT”.

Từ thực tế đó, việc kiện toàn đội ngũ cần được thực hiện đồng bộ, gắn với quy mô trường lớp và đặc điểm từng địa bàn. Cùng với bổ sung giáo viên ở những môn còn thiếu, cần quan tâm đến cơ cấu nhân lực thực hiện trải nghiệm, hướng nghiệp, giáo dục kỹ năng và hỗ trợ học sinh. Đây là bài toán giải quyết về số lượng, bố trí đúng người, đúng nhiệm vụ, để giáo viên có điều kiện hoàn thành tốt công việc và học sinh được thụ hưởng đầy đủ các yêu cầu giáo dục của chương trình mới.

Theo đồng chí Bùi Quang Trí, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo: “Ngành kiến nghị các bộ, ngành Trung ương nghiên cứu cơ chế tuyển dụng, sử dụng, đào tạo giáo viên các môn còn thiếu như: Tiếng Anh, Tin học, Âm nhạc, Mỹ thuật, Khoa học tự nhiên. Sở cũng đã tổng hợp chỉ tiêu hợp đồng theo Nghị định số 235 gửi Sở Nội vụ thẩm định trình UBND tỉnh giao chỉ tiêu cho các trường và bảo đảm kinh phí hợp đồng giáo viên.

Ngoài ra, Sở và UBND các xã, phường tiếp tục rà soát để thực hiện điều động, thuyên chuyển, biệt phái, dạy liên trường để điều hòa giáo viên giữa nơi thừa và nơi thiếu. Cùng với đó, đề xuất ưu tiên nguồn lực đầu tư cơ sở vật chất, phòng học bộ môn, thiết bị dạy học, hạ tầng công nghệ thông tin và chuyển đổi số, nhất là tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi”.

Khi các nguồn lực được bảo đảm và phân bổ hợp lý là cơ sở quan trọng để hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp có điều kiện được tổ chức thường xuyên hơn, hướng tới mục tiêu phát triển toàn diện cho học sinh