Từ truyền thống lịch sử 195 năm. vùng đất cách mạng Tuyên Quang đang tiếp tục đổi thay, mở rộng không gian và tạo động lực cho chặng đường phát triển mới.

Từ vùng đất phên giậu đến Thủ đô Khu giải phóng, Thủ đô Kháng chiến

Ngày 4-11-1831, dưới triều vua Minh Mệnh, tỉnh Tuyên Quang chính thức được thành lập. Chữ Tuyên Quang nghĩa là vùng đất có ánh sáng tỏa rộng. Câu nói: “Tuyên thành vạn cổ án Thăng Long”, ý chỉ nơi đây có vị trí đặc biệt trong thế trận bảo vệ kinh thành. Trên vùng đất ấy, đồng bào các dân tộc Tày, Dao, Mông, Kinh, Nùng và nhiều dân tộc anh em khác đã cùng nhau sinh sống, lao động, gắn bó với bản làng, cùng vun đắp truyền thống đoàn kết, kiên cường.

Tháng 3-1940, Chi bộ Mỏ Than được thành lập, đánh dấu bước phát triển quan trọng của phong trào cách mạng ở Tuyên Quang. Từ đây, phong trào đấu tranh từng bước phát triển, lan tỏa trong các tầng lớp Nhân dân. Đặc biệt, thắng lợi của cuộc khởi nghĩa Thanh La tháng 3-1945 đã góp phần mở rộng vùng giải phóng, tạo tiền đề để Tuyên Quang trở thành một trong những trung tâm quan trọng của cách mạng Việt Nam.

Tháng 5-1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh về Tân Trào, chọn nơi đây làm căn cứ chỉ đạo cách mạng. Giữa đại ngàn Việt Bắc, một vùng quê bình dị trở thành nơi hội tụ của những quyết định lịch sử, nơi vận mệnh dân tộc được đặt lên vai những người cách mạng và sự chở che của Nhân dân.

Những ngày tháng 8-1945, Hội nghị toàn quốc của Đảng và Quốc dân Đại hội Tân Trào diễn ra, quyết định những vấn đề hệ trọng của cách mạng, chuẩn bị cho cuộc Tổng khởi nghĩa giành chính quyền trong cả nước. Từ Tân Trào, mệnh lệnh khởi nghĩa được truyền đi. Thắng lợi của cuộc Tổng khởi nghĩa Cách mạng Tháng Tám năm 1945 đưa dân tộc Việt Nam bước vào một kỷ nguyên mới kỷ nguyên độc lập, tự do.

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Tuyên Quang tiếp tục được lựa chọn làm nơi đứng chân của Trung ương Đảng, Chính phủ và Chủ tịch Hồ Chí Minh trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Từ những cánh rừng, bản làng nơi đây, nhiều quyết sách quan trọng được đưa ra, lãnh đạo toàn dân, toàn quân tiến hành cuộc kháng chiến trường kỳ. Tuyên Quang trở thành trung tâm đầu não của cuộc kháng chiến, nơi hậu phương và tiền tuyến gắn bó, nơi sức mạnh của lòng dân hòa cùng ý chí quyết chiến, quyết thắng của cả dân tộc.

PGS.TS Nguyễn Đức Nhuệ, nguyên Phó Viện trưởng phụ trách Viện Sử học, nhận định: Trong tiến trình dựng nước và giữ nước của dân tộc từ buổi bình minh của lịch sử, Tuyên Quang luôn được coi là bức bình phong, là “phên giậu” che chắn cho miền châu thổ. Không phải ngẫu nhiên mà Tuyên Quang được lịch sử lựa chọn làm “Thủ đô Khu giải phóng”, “Thủ đô Kháng chiến”. Lòng dân cách mạng hòa quyện trong thế hình sông núi hiểm trở, cơ động đã đưa Tuyên Quang trở thành một trong những vùng an toàn khu tuyệt đối tin cậy của cách mạng cả nước.

Cột cờ quốc gia Lũng Cú là biểu tượng thiêng liêng khẳng định chủ quyền biên giới cực Bắc Tổ quốc.

Giữa gian khó, ý chí con người làm nên những kỳ tích

Nếu Tân Trào là biểu tượng của lòng dân hướng về cách mạng, thì những năm tháng mở đường Hạnh Phúc và cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới tại Vị Xuyên tiếp tục khắc họa một phẩm chất nổi bật của con người vùng đất cực Bắc: kiên cường trước gian khó, không lùi bước trước thử thách.

Trên cao nguyên đá, nơi núi non trùng điệp, vực sâu hun hút, điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, con đường Hạnh Phúc được mở ra bằng sức lao động và ý chí phi thường của hàng nghìn thanh niên xung phong cùng đồng bào các dân tộc. Con đường ấy là thành quả của sức trẻ, của tinh thần cống hiến và khát vọng chinh phục thiên nhiên.

Cũng trên mảnh đất biên cương ấy, một trang sử khác được viết nên bằng máu xương của những người lính. Trong cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc, mặt trận Vị Xuyên trở thành chiến trường vô cùng ác liệt. Những điểm cao, mỏm đá, sườn núi liên tục hứng chịu bom đạn. Bộ đội chủ lực, bộ đội địa phương cùng các lực lượng tại chỗ kiên cường bám trụ, chiến đấu bảo vệ từng vị trí, từng tấc đất thiêng liêng của Tổ quốc. Sự hy sinh ấy trở thành một phần máu thịt của lịch sử vùng đất biên cương. “Sống bám đá đánh giặc, chết hóa đá bất tử”, lời thề của người lính Vị Xuyên đã trở thành biểu tượng của ý chí chiến đấu và tinh thần bất khuất.

Từ những người dân che chở cách mạng ở Tân Trào, những thanh niên xung phong mở đường trên cao nguyên đá đến những người lính kiên cường bám trụ tại Vị Xuyên, mỗi thế hệ có một nhiệm vụ lịch sử khác nhau. Nhưng họ cùng gặp nhau ở một phẩm chất: khi Tổ quốc cần, sẵn sàng đặt lợi ích chung lên trên lợi ích riêng; khi khó khăn, không lùi bước; khi đứng trước thử thách, lấy đoàn kết và ý chí làm điểm tựa để vượt qua. Đó chính là khí phách của con người Tuyên Quang, là giá trị bền vững được hun đúc qua những năm tháng đấu tranh, bảo vệ và dựng xây quê hương.

Quảng trường Nguyễn Tất Thành.

Tiếp nối mạch nguồn lịch sử trên hành trình phát triển mới

Sau năm 1975, hai địa phương từng hợp nhất thành tỉnh Hà Tuyên, rồi chia tách năm 1991. Đồng chí Nguyễn Trần Bắc, nguyên Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy Hà Giang, nhớ lại: Sau chiến tranh, lại vừa tách tỉnh, Hà Giang phải đối mặt với muôn vàn khó khăn. Để khôi phục và phát triển quê hương, đội ngũ cán bộ và Nhân dân trong tỉnh đã phải nỗ lực rất lớn. Cán bộ không quản ngại đường xa, địa hình hiểm trở, bám bản, bám dân, cùng ăn, cùng ở, cùng tìm cách tháo gỡ khó khăn. Quá trình ấy tuy chậm, vất vả nhưng đã tạo nên những chuyển biến quan trọng, đặt nền móng cho sự đổi thay của Hà Giang hôm nay.

Mỗi địa phương cùng kiên trì vượt qua những trở ngại của địa hình núi đá, phát huy thế mạnh du lịch, kinh tế cửa khẩu, bảo tồn bản sắc văn hóa các dân tộc, từng bước phát triển sản xuất hàng hóa, đầu tư kết cấu hạ tầng, xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo và nâng cao đời sống Nhân dân.

Ngày 1-7-2025, tỉnh Tuyên Quang và tỉnh Hà Giang chính thức hợp nhất thành tỉnh Tuyên Quang. Một không gian phát triển mới được mở ra, kết nối những lợi thế về địa lý, kinh tế, văn hóa, du lịch và tài nguyên của hai vùng đất. Đây là dấu mốc có ý nghĩa đặc biệt, mở ra cơ hội để tổ chức lại nguồn lực, mở rộng liên kết vùng, phát huy tốt hơn tiềm năng, lợi thế.

Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 - 2030 đã xác định mục tiêu đến năm 2030 Tuyên Quang trở thành tỉnh phát triển khá, toàn diện, bền vững, có thu nhập trung bình cao; đến năm 2045 trở thành tỉnh phát triển, có thu nhập cao trong vùng trung du và miền núi Bắc Bộ. Đó là khát vọng lớn, đồng thời cũng là trách nhiệm đặt lên vai Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân các dân tộc trong tỉnh.

Nhìn lại 195 năm, một chặng đường đủ dài để những giá trị lịch sử lắng sâu vào tâm thức mỗi người. Từ những mái nhà sàn từng che chở cán bộ cách mạng, những con đường mở giữa vách đá, những trận địa nơi biên giới đến những công trình đang được xây dựng hôm nay, tất cả đều kể câu chuyện về sức mạnh con người. Mạch nguồn lịch sử ấy vẫn đang chảy. Và trên hành trình mới, với truyền thống yêu nước, ý chí kiên cường, tinh thần đoàn kết và khát vọng vươn lên đã được hun đúc qua bao thế hệ, Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân các dân tộc Tuyên Quang đang cùng nhau viết tiếp những trang sử mới, xây dựng quê hương ngày càng phát triển, giàu đẹp, văn minh, để xứng đáng với sự hy sinh và công lao của các thế hệ cha anh.