Nghệ nhân ưu tú Hà Ngọc Cao với di sản thực hành then của người Tày

Ông Hà Ngọc Cao, nghệ nhân ưu tú thôn Trung Quang, xã Xuân Quang là một trong những nghệ nhân tiêu biểu am hiểu và thực hành thuần thục các nghi lễ then của người Tày, huyện Chiêm Hóa. Ông cũng là một trong những nghệ nhân, cá nhân có thành tích của huyện vinh dự nhận được Kỷ niệm chương của Bộ Trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch vì đã có nhiều đóng góp cho sự nghiệp xây dựng và phát triển ngành văn hóa, thể thao và du lịch tháng 7 năm 2019.

 

 Nghệ nhân ưu tú Hà Ngọc Cao, thôn Trung Quang, xã Xuân Quang ghi lại các bài then cổ.

Trong những ngày đầu xuân 2020, có dịp gặp gỡ, trò chuyện với nghệ nhân Hà Ngọc Cao, chúng tôi được ông chia sẻ nhiều câu chuyện, hành trình ông nối nghiệp cha ông để rồi gắn bó, dành cả tâm huyết cả đời mình dành cho Then. Giọng nghệ nhân trở nên trầm ấm, gương mặt rạng rỡ hơn khi ông kể về thời điểm năm 2015, ông được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, các cơ quan văn hóa của tỉnh, huyện chọn để trình diễn Lễ cầu khoăn, giải hạn, góp phần hoàn thành tư liệu để Bộ Trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ký hồ sơ “Thực hành Then của người Tày, Nùng, Thái ở Việt Nam” trình UNESCO xem xét đưa vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Và đến ngày 12/12/2019,  tại Phiên họp Ủy ban Liên Chính phủ Công ước 2003 về bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể lần thứ 14 của Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên hợp quốc, di sản Thực hành Then của người Tày, Nùng, Thái ở Việt Nam chính thức được UNESCO ghi danh tại Danh sách Di sản Văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. 

Theo nghệ nhân Hà Ngọc Cao, thực hành nghi lễ Then tạo thành một phần cơ bản trong đời sống tinh thần của người Tày ở Chiêm Hóa. Nó phản ánh mối quan hệ giữa con người, thế giới tự nhiên và vũ trụ. Nghi lễ Then thể hiện bản sắc văn hóa của dân tộc, từ phong tục đến nhạc cụ, múa, âm nhạc. Ngoài thực hành nghi lễ then, ngày nay, những người am hiểu về hát then, đàn tính cũng thường hay sáng tác các bài then mới với lời hát và giai điệu khác nhau, có thể xen lẫn giữa ngôn ngữ riêng của người Tày xen lẫn tiếng phổ thông tạo nên những bài hát mới, ca ngợi Đảng, Bác Hồ, ca ngợi con người trong lao động sản xuất, quê hương đổi mới…Riêng cá nhân ông Hà Ngọc Cao cũng đã sáng tác khoảng trên 20 bài hát then mới, góp phần tạo nên kho tàng văn hóa giàu bản sắc của dân tộc Tày vừa mang tính văn hóa truyền thống khi xưa, vừa xen lẫn sự phong phú, nhiều sắc màu hiện đại ngày nay. Đồng thời, chính nhờ các chức năng văn hóa xã hội đó, Then góp phần giáo dục đạo đức, lối sống nhân đạo và bảo vệ các phong tục, truyền thống văn hóa ở Việt Nam. 

 Kỷ niệm chương của Bộ Trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch vì đã có nhiều đóng góp cho sự nghiệp xây dựng và phát triển ngành văn hóa, thể thao và du lịch.

Vinh dự khi di sản Thực hành Then của người Tày, Nùng, Thái ở Việt Nam chính thức được UNESCO ghi danh tại Danh sách Di sản Văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, nhưng nghệ nhân Hà Ngọc Cao cùng các nghệ nhân trên địa bàn huyện dành phần lớn thời gian của cuộc đời để gắn bó, lưu giữ giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc trong Nghi lễ then, hát then, đàn tính còn truyền dạy hát Then cho thế hệ trẻ và những yêu, say mê hát then, đàn tính. Từ đó, số lượng học sinh, nhân dân biết hát Then, đánh đàn Tính không ngừng được nâng lên, nhiều người còn trở thành các thành viên nòng cốt trong đội văn nghệ của cơ sở và của huyện. Toàn huyện hiện nay có 46 câu lạc bộ hát then, đàn tính với trên 600 thành viên, trong đó có nhiều địa phương có đến 2 câu lạc bộ với nhiều lứa tuổi khác nhau, đã góp phần bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc của dân tộc Tày trên địa bàn huyện. 

Trên 40 năm gắn bó với then, trong đó có khoảng 20 năm làm thầy then, nghệ nhân Hà Ngọc Cao đã tham gia biểu diễn trong và ngoài huyện; đạt nhiều thành tích các cấp. Năm 1991, ông đạt giải nhất hát then cụm xã Phúc Sơn; năm 1998, giải nhất Liên hoan hát then, đàn tính huyện Chiêm Hóa, năm 2014, giải nhất toàn huyện được tổ chức tại xã Trung Hà; năm 2015 đạt giải A tại Liên hoan nghệ thuật hát then, đàn tính các dân tộc Tày, Nùng, Thái Việt Nam lần thứ 5 được tổ chức tại Tuyên Quang./.

Tài Tùng – Quang Huy

Tin cùng chuyên mục